یادداشت

کدام تفسیر؟

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

سیدافضل موسوی، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی ایران

رئیس جمهوری در مراسم سالروز صنعت دفاعی درباره مردمی بودن نیروهای مسلح گفته‌اند: «اگر در کنار این ویژگی‏ها، فرماندهی نیروهای مسلح نیز مردمی باشد، یعنی منتخب و مورد اعتماد مردم باشد و علاوه بر این اسلام‏شناس، مدیر، مدبر و مورد اعتماد دینی مردم باشد، توانمندی و قدرت نیروهای مسلح مضاعف خواهد شد. در زمان جنگ وقتی امام راحل فرمانی صادر می‏کردند، با فرمان یک فرمانده نظامی معمولی فرق داشت چرا که مردم به این رهبر مردمی و دینی از عمق جان اعتماد داشته و به او عشق می‏ورزیدند و می‏دانستند که آنچه  ایشان  می‏گویند برای تأمین مصالح عمومی کشور است و نه تأمین منافع فردی». به نظر می‏رسد که این صحبت‏ها دارای نکاتی است که باید به آن توجه کرد.

از زمان به پیروزی رسیدن انقلاب و تصویب قانون اساسی در سال 58 اختیارات نصب و عزل نیروهای نظامی بر عهده رهبری گذاشته شد. آن‌گونه که در اصل 110 قبل از بازنگری قانون اساسی ذکر شده بود: نصب و عزل رئیس ستاد مشترک، نصب و عزل فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و همچنین اعلام جنگ و صلح بر عهده رهبری گذاشته شده بود. در زمان ریاست‌جمهوری ابوالحسن بنی‌صدر، امام این اختیارات را به رئیس‏جمهور تفویض کردند و رئیس‏جمهور به عنوان فرمانده کل قوا شناخته شد. بنی‌صدر با عملکرد بدی که در این زمینه و موارد دیگر داشت باعث شد تا این اختیارات از او گرفته شود و همچنین در زمان بازنگری قانون اساسی، محافظه‌کاری بیشتری در این زمینه صورت گیرد و برای مثال نصب و عزل فرماندهان انتظامی هم در اختیار رهبری قرار بگیرد. در‏حالی‏که در بسیاری از کشورها نیروهای انتظامی ‏در اختیار دولت هستند. به‌هرحال دولت در حوزه اختیارات فرمانداری‏های خود نیازمند کنترل نیروهای انتظامی است. به نظر می‏رسد که تجربیات دوره بنی‌صدر در تغییرات نحوه اداره نیروهای مسلح بی‏تاثیر نبوده باشد. با این پیش درآمد می‏توان تصویری روشن‌تر از صحبت‏های رئیس‏جمهور ترسیم کرد. ممکن است منظور رئیس‏جمهور از مردمی بودن نیروهای مسلح سازوکار داخل قانون اساسی باشد که با رای مستقیم مردم به نمایندگان مجلس خبرگان و تعیین رهبری از سوی آنها نیروهای مسلح هم به صورت مردمی شکل گرفته‏اند. از این منظر قانون اساسی در اداره نیروهای مسلح مردمی است. اما اگر منظور از مردمی بودن این باشد که فرماندهان نیروهای مسلح از سوی مردم انتخاب شوند که این امر نه منطقی است و نه در چارچوب قانون اساسی قرار می‏گیرد.

اگر بخواهیم این صحبت‏ها را این‌گونه تفسیر کنیم که فرماندهی نیروهای مسلح بر عهده رئیس‏جمهور قرار گیرد، تنها دو راه وجود دارد. یک آنکه با تغییر قانون اساسی این امر محقق می‌شود. فصل چهاردهم قانون اساسی که شامل یک اصل است به «بازنگری در قانون اساسی» اختصاص دارد. این اصل در نخستین قانون اساسی جمهوری اسلامی وجود نداشت و در اصلاحات سال 68 بدان اضافه شده است. بر این اساس بازنگری در قانون اساسی در موارد مشخص و با پیشنهاد رهبری انجام می‏گیرد. این راه‌حلی است که قانون اساسی پیش روی تغییر این رویه قرار داده است. راه دوم که پیش از این هم در زمان ریاست‌جمهوری بنی‌صدر و ریاست مجلس آیت‌الله هاشمی تجربه شده تفویض اختیارات رهبری برای فرماندهی کل نیروهای مسلح است. در واقع بر اساس قانون اساسی «رهبر می‏تواند بعضی از وظایف و اختیارات خود را به شخص دیگری تفویض کند»، این هم می‏تواند راهی باشد برای تغییر فرماندهی نیروهای مسلح در چارچوب قانون اساسی، اگرچه درحال‏حاضر هم تا حدودی بخشی از نیروهای انتظامی در اختیار وزیر کشور است اما اختیاراتش محدود است. به نظر می‏رسد هرزمان که رهبری تشخیص دهند می‏توان از این راهکار هم استفاده کرد و اختیارات فرماندهی نیروهای مسلح را تفویض کرد.

در نهایت به نظر می‏رسد که چون صحبت‏های رئیس‏جمهور در آیین رونمایی از جنگنده جدید ارتش بوده این مردمی بودن به معنای تکیه نیروهای مسلح به مردم است. به این معنی که نیروهای مسلح ما قدرت خود را از مردم بگیرند و تکیه‏ای به خارج نداشته باشند. در ساخت این جنگنده جدید هم می‏توان چنین برداشتی از مردمی بودن را مشاهده کرد. ساخت تمامی قطعات این هواپیما در مناطق مختلفی از ایران و توسط متخصصین بومی انجام گرفته و بعد روی هم قرار گرفته است و محصول نهایی آن چیزی است که امروز به عنوان یک جنگنده بومی می‏بینیم و مایه مباهات همه است. این همان معنای مردمی بودن و تکیه بر توان داخلی است. بنابر این مى‌توان نتیجه گرفت منظور از مردمى بودن نیروهاى مسلح یعنى خود مردم در پیشبرد اهداف نیروهاى مسلح همکارى داشته و شریک باشند.

منبع: روزنامه سازندگی

حزب کارگزاران سازندگی

تماس با ما

آدرس: خیابان خواجه عبدالله انصاری، خیابان ابرده (14)، کوچه زروان، پلاک 14، واحد سوم
کدپستی: 1661649631

تلفن: 22885291 (021)

نمابر: 22885292 (021)

ایمیل: info @ kargozaran.net

نقشه

حزب کارگزاران سازندگی ایرانⒸ
کارگزاران در شبکه های اجتماعی